السيد الخميني

31

ديوان امام ( فارسى )

در پايان يادآورى چند نكته به نظر ضرورى رسيد : 1 - معظم له گاه در برخى از اشعار خود تصرفاتى كرده بر روى حرف و كلمه‌اى قلم كشيده و به جاى آن ، حرف و كلمه‌اى ديگر مرقوم داشته ، و برخى از اشعار را نيز بازنويسى كرده‌اند . 2 - از آنجا كه سروده‌هاى بسيارى در قالبهاى گوناگون ، همانند غزل ، قصيده ، مثنوى ، رباعى ، قطعه ، مسمّط ، و ترجيع‌بند ، از حضرتش به‌جا مانده و اكنون همهء آنها يك جا به طبع مىرسد ، تدوين و ترتيبى خاص بدانها داده شده است ، از اين قرار : نخست « غزل » ها قرار دارد ، زيرا كمّيت آن از ديگر قالبها بيشتر است ؛ پس از آن به ترتيب : « رباعى » ها ، « قصيده‌ها » ، « مسمّطها » ، « ترجيع‌بند » ، و « قطعات و اشعار پراكنده » . كليهء قالبها به ترتيب حروف « روىّ » مرتب شده ، و شعرهاى متفرقهء ديگر نيز بر همين ترتيب نظم يافته است . 3 - « واحد ادبيات » مؤسسه ، بخشى به‌عنوان « شناسنامهء سروده‌ها » تنظيم كرده و در پايان ديوان - چاپ نفيس خوشنويسى شده - افزوده است ؛ در اين بخش ويژگيهاى فنى هر شعر ، از نظرگاه عروض و قافيه و بديع و معانى و بيان و سبك‌شناسى - به دقّت و اختصار - بيان گرديده است ؛ بدين ترتيب : - نام شعر - مطلع شعر - وزن شعر ( بحر شعر با زحافات آن ، همراه با تقطيع براساس افاعيل مصطلح و علايم متعارف ، قيد شده است ) - قالب ( قالب هر سروده مشخص گرديده كه غزل است يا قصيده يا . . . ) - تعداد ابيات - سبك ( سبك هر سروده ، عراقى يا خراسانى ، بيان شده است ) - تاريخ سرايش شعر - قافيه ( همهء حرفهاى قافيه نام برده شده است ) - رديف ( اگر شعر داراى رديف بوده ، رديف آن مشخص شده است ) - هنر شعرى و بلاغى ( كليهء آرايه‌ها و صنايع ، لفظى و معنوى ، و نيز مصاديق معانى و بيان ، در ذيل هر سروده مشخص گرديده است ) همچنين اصطلاحات خاصى كه امام در اشعار خود به كار برده‌اند ، به اختصار و اجمال شرح شده است . 4 - حضرت امام در دوران جوانى غزليات فراوانى سروده بودند و آنها را در دفترى نيز گرد آورده بودند ؛ متأسفانه در جريان سفرهاى پياپى ، اين دفتر مفقود گرديد . پس از آن نيز سروده‌هايى از ايشان در دست بود كه برخى به خط خود ايشان ثبت دفتر گرديده بود ، و تعدادى نيز به وسيلهء همسر گراميشان استنساخ شده در دفترچه‌اى گردآورى شده بود ؛ اين دفتر نيز در جريان